Mechelen, 21 april 2026
Geachte mevrouw de minister Demir,
Geachte leden van het kabinet Onderwijs,
Met deze open brief richten wij ons tot u uit diepe bezorgdheid over de toekomst van de levensbeschouwelijke vakken in het onderwijs.
Levensbeschouwing is geen randvak. Het is een essentieel onderdeel van de brede vorming van jongeren. In deze lessen leren leerlingen reflecteren over identiteit, waarden, zingeving en hun plaats in de wereld. Zij ontwikkelen vaardigheden rond dialoog, kritisch denken en empathie. In een samenleving die steeds diverser wordt, zijn dit geen luxecompetenties, maar fundamenten voor samenleven.
Deze vakken dragen rechtstreeks bij aan integratie en burgerschap. Ze bieden een veilige ruimte waar jongeren met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten, leren begrijpen en respecteren. In tijden van toenemende maatschappelijke polarisering zijn dit cruciale bouwstenen om bruggen te slaan in plaats van muren op te trekken.
Tegen deze achtergrond baren de voorgestelde maatregelen ons grote zorgen:
• Het samenvoegen van graadklassen en verschillende finaliteiten (ASO,TSO, KSO,BSO) tot lesgroepen van 28 leerlingen ondermijnt de pedagogische kwaliteit en de noodzakelijke veiligheid voor open gesprekken.
• Het organiseren van online lessen met leerlingen van verschillende scholen, die elkaar niet kennen, hypothekeert het vertrouwen en de sociale interactie die essentieel zijn voor dit vak.
• Het voorstel om wekelijkse lessen te vervangen door één lesdag per maand van acht uur gaat voorbij aan elke didactische realiteit. Levensbeschouwing vraagt continuïteit, herhaling en geleidelijke verdieping, geen geconcentreerde blokken die moeilijk te verwerken zijn voor leerlingen.
Bovendien dreigt dit beleid uit te monden in een sociaal bijzonder zware impact. Volgens de huidige inschattingen zouden tot 1200 arbeidsplaatsen in het gedrang komen. De veronderstelling dat deze leerkrachten vlot zullen doorstromen naar andere vakken is weinig realistisch. Door de snelheid waarmee U deze maatregelen wilt doorvoeren (start op 1 september 2026) hebben mensen amper tijd om zich te herscholen. Velen beschikken immers niet over de vereiste opleidingen, of zien het – terecht – niet als werkbaar om onder de voorgestelde omstandigheden les te geven aan grote, samengevoegde groepen. Het risico op een sociaal bloedbad binnen deze beroepsgroep is dan ook reëel, met verlies van expertise, motivatie en engagement tot gevolg, wat het lerarentekort niet zal helpen.
Deze voorstellen lijken ingegeven door een louter pragmatische en besparende logica, met weinig voeling voor de onderwijsrealiteit. Ze dreigen de kwaliteit van het vak zodanig te ondermijnen dat het op termijn onwerkbaar wordt. Dit wekt de indruk van een sluipende afbouwstrategie, waarbij levensbeschouwing geleidelijk wordt uitgehold ten voordele van een eenzijdige focus op economische inzetbaarheid.
Wij willen u er ook aan herinneren dat uw politieke traditie steeds het belang heeft benadrukt van integratie en samenleven. Net dit vak speelt hierin een sleutelrol. Door het te verzwakken, ondergraaft u een van de meest effectieve hefbomen die het onderwijs heeft om nieuwkomers en diverse groepen te verbinden met onze samenleving.
De gevolgen van deze keuzes zullen niet onmiddellijk zichtbaar zijn, maar op langere termijn des te ingrijpender. Een generatie die onvoldoende gevormd wordt in dialoog, identiteit en kritisch burgerschap, loopt een groter risico op vervreemding en polarisering. De maatschappelijke kost daarvan is immens, en de politieke gevolgen kunnen, zoals we elders zien, bijzonder ontwrichtend zijn.
Wij vragen u dan ook met aandrang om deze maatregelen te heroverwegen en in dialoog te gaan met het onderwijsveld. Investeer in levensbeschouwelijke vakken als motor van persoonsvorming, sociale cohesie en democratische weerbaarheid.
Onderwijs is meer dan het opleiden van arbeidskrachten. Het is het vormen van mensen.
Met hoogachting,
Kristof Vanneste
Leerkracht katholieke godsdienst
BA Caputsteen Mechelen